Kompostowanie, czyli ogrodowy recykling

Kompostownik dobry dla klimatu

Zalet kompostownika jest wiele. Warto przede wszystkim podkreślić, że założenie kompostownika to krok w walce ze zmianami klimatycznymi, który może podjąć każdy/każda z nas. Przygotowana w kompostowniku ziemia kompostowa znakomicie sprawdzi się jako zamiennik torfu, którego używanie szkodzi środowisku. Wydobywanie torfu wiąże się bowiem z osuszaniem torfowisk, które są niezastąpionymi magazynami wody, a ich ochrona ma niebagatelne znaczenie w walce z ociepleniem klimatu i suszą.

Ponadto przygotowując kompost z naszych domowych odpadów, sprawiamy, że materia organiczna wraca do obiegu naturalnego. Tym samym przyczyniamy się także do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych uwalnianych w procesie utylizacji śmieci, bowiem odpadki, które trafiają na wysypisko, nie mają dostatecznej ilości tlenu – gniją i wytwarzają przy tym metan.

Nadto dzięki kompostownikowi oszczędzisz zarówno na zakupie chemicznych środków, jak i na wywozie bioodpadów. Wiele miast i miejscowości oferuje właścicielom kompostowników preferencyjne stawki za wywóz śmieci.

Miasto Mielec również docenia właścicieli nieruchomości kompostujących bioodpady, oferując ulgę w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 3zł/miesiąc/osobę za każdą osobę zamieszkującą na nieruchomości. Aby uzyskać ulgę należy złożyć stosowną deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Jakie wymagania musi spełniać kompostownik przydomowy?

Istnieją dwie podstawowe zasady zakładania kompostownika: utworzyć pryzmę z odpadami lub postawić pojemnik na odpady. Drugi sposób sprawdza się przede wszystkim w małych ogrodach. Zakładając kompostownik zaplanujmy go w takim miejscu, by nie był zbyt blisko ogrodu sąsiada. Mały kompostownik o pojemności do 10 m³ powinien znajdować się w odległości co najmniej 15 m od okien i drzwi zewnętrznych pomieszczeń, w których przebywają ludzie, oraz w odległości co najmniej 7,5 m od granicy działki sąsiedniej, ulicy lub ciągu pieszego. Większy kompostownik o pojemności od 10 do 50 m³ powinien znajdować się jeszcze dalej, bo co najmniej 30 m od okien i drzwi zewnętrznych, co najmniej 7,5 m od granicy działki sąsiedniej oraz 10 m od linii rozgraniczającej drogi lub ciągu pieszego.

Kompostownik w mieszkaniu? O nie! Na pewno będzie śmierdzieć. Na pewno zacznie przeszkadzać sąsiadom. Na pewno… Na pewno?

Kompostownik domowy sprawdzi się idealnie w mieszkaniach. Kompostownik można umieścić w kuchennej szafce pod zlewem, bądź też może stać bezpośrednio na podłodze w kuchni, przedpokoju, korytarzu, garażu czy na balkonie. Minimalistyczny, elegancki i prosty w obsłudze kompostownik domowy sprawi, że resztki jedzenia, zmienią się w bio nawóz, bogaty w składniki odżywcze, który pokochają wszystkie rośliny domowe i balkonowe.

Jak wybrać najlepszy kompostownik?

Wybór odpowiedniego kompostownika zależy od potrzeb i dostępnej przestrzeni. Przy wyborze należy zwróć uwagę na:

• Rozmiar – kompostownik powinien być dostosowany do ilości wytwarzanych odpadów. Podczas samodzielnego robienie kompostownika należy zwrócić uwagę, aby jego szerokość maksymalnie wynosiła 150 cm, natomiast wysokość 120 cm. Tylko takie wymiary zapewnią swobodny dostęp powietrza do wewnątrz przerabianego materiału, które jest niezbędne dla prawidłowości przebiegu całego procesu. Powietrze sprzyja rozwojowi niezwykle pożytecznych mikroorganizmów oraz dżdżownic, dzięki którym kompost zarówno strukturą, jak i zapachem będzie kojarzyć się z żyzną ziemią próchniczą. Warunki beztlenowe powodują gnicie resztek. Gotowy kompostownik domowy 200-300 lwystarczy na pozbycie się niechcianych resztek roślinnych, natomiast niezadowalająca może się okazać ilość wyprodukowanego naturalnego nawozu organicznego.
• Rodzaj – zasadniczą kwestia jest wybór czy kompostownik domowy będzie miał formę naturalnej pryzmy czy też specjalnego pojemnika. Pryzma kompostowa jest na pewno tańsza i prostsza, natomiast kompostowniki wykonane z różnych materiałów są bardziej estetyczne i zajmują mniej miejsca. Każdy powinien samodzielnie rozważyć, która opcja jest bardziej optymalna.
• Materiał – wybór surowca, z którego jest stworzony kompostownik ma znaczenie w kontekście nie tylko trwałości pojemnika, ale także jego walorów wizualnych. Zdecydowanie jedną z najtańszych opcji i łatwą do samodzielnego wykonania, jeżeli dysponujemy chwilą wolnego czasu i smykałkę do tego typu prac jest kompostownik z palet. Montaż przebiega wyjątkowo szybko, a jedynym problemem z kompostownikiem z palet będzie jego trwałość. Kompostownik drewniany idealnie pasuje do każdej aranżacji ogrodu i jest dość elegancki, jak na niezbyt dekoracyjne kompostowniki. Drewno zawsze świetnie wygląda w ogrodzie i ma lepszą trwałość w porównaniu z paletami. Trzeba jedynie pamiętać o zaimpregnowaniu ścian kompostownika specjalnym preparatem ochronnym. W modelach drewnianych procesy rozkładu odpadów biodegradowalnych zachodzą wolniej niż w plastikowych. Kompostownik plastikowy to bardzo popularny model ze względu na świetną trwałość, odporność na niekorzystne działanie czynników atmosferycznych i brak konieczności konserwacji. Ich kompaktowe rozmiary dają możliwość łatwego ulokowania nawet na małej działce. Należy wybierać modele ze szczelinami umożliwiającymi odprowadzanie nadmiaru wilgoci, a zarazem dopływ optymalnej ilości tlenu. Kompostowniki z metalu najczęściej mają wygląd ścian siatkowatych. To bardzo proste i stosunkowo tanie rozwiązanie, które umożliwia dobrą wentylację naturalną i jednocześnie szybkie nagrzewanie wnętrza Czasami warto obłożyć trochę boki folią perforowaną, aby nie dopuścić do wypadania odpadów biodegradowalnych ze szczelin. Kompostownik murowany może być z cegieł, betonu lub kamienia. Kompostowniki ogrodowe dość estetyczne, jednak stwarzają problemy przy zmianie aranżacji ogrodu, ponieważ nie można ich przenieść. Trzeba też pamiętać, że odpady będą wolniej się rozkładać
• Wygodę obsługi – Jeśli cenimy sobie wygodę, rozważmy kompostownik z mechanizmem obracalnym lub dostępem do kompostu z boku.
• Koszty – Przy wyborze kompostownika należy rozważyć budżet i wybierz opcję najbardziej przystępną cenowo. Cena często zależna jest od pojemności oraz jakości wykonania kompostownika.

Kiedy najlepiej założyć kompostownik?

Kompostownik należy zakładać przy dodatnich temperaturach, od wiosny do jesieni. Znawcy zalecają jesień, ponieważ wówczas możemy znaleźć w ogrodzie najwięcej opadłych liści, trawy, zwiędłych kwiatów czy resztek owoców. Mamy zatem od razu sporo elementów, gotowych do kompostowania. Temperatury jesienne, jak również duża wilgotność o tej porze roku dodatkowo sprzyjają temu procesowi. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby uczynić to jednak na wiosnę lub latem.

Układanie kompostu

Kluczowym elementem jest prawidłowe uformowanie poszczególnych warstw materiału kompostowego, ponieważ tylko wtedy uda się uzyskać odpowiedniej jakości nawóz.

Na samym spodzie rozkładamy mniej więcej 20-30 cm rozdrobnionych gałęzi, które będą stanowić naturalną warstwę drenującą. Jeśli używamy kompostownika z zamkniętym dnem, można użyć startera kompostowego, który wysypuje się bezpośrednio na pierwszą warstwę.
Kolejna będzie warstwa pochłaniająca składniki mineralne spływające z wodą z góry. Najlepiej sprawdzi się tutaj torf, częściowo rozłożony kompost zeszłoroczny, ziemia ogrodowa, ewentualnie słoma.

Dalsze warstwy układa się w miarę dowolnie, jednak trzeba pamiętać o konieczności przekładania warstw ziemią, aby łatwiej wchłaniała się deszczówka. Niektórzy także stosują mieloną kredę albo dolomit w ilości około 2 kg na 1 m2, a w przypadku odpadków jesiennych o niewielkiej ilości azotu dobrze dodać trochę saletry amonowej.

Gdy pryzma kompostowa osiągnie wysokość ok. 1,20 m, należy ją przykryć. Do pokrycia pryzmy należy użyć skoszonej trawy lub podobnych resztek. Jest to ważne, ponieważ proces kompostowania przyciąga różnego rodzaju insekty, które na rośliny użytkowe mogą przenosić bakterie gnilne i grzyby. Inną metodą jest składowanie dyni i ogórków na najwyższej warstwie kompostu i połączenia ich z ziemią ogrodową. Naturalnym pokryciem kompostownika są duże liście. Ponieważ liście potrzebują dużo wartości odżywczych, wyśmienicie czują się na tego rodzaju pryzmach.

Warto zwrócić uwagę na fakt, iż kompostowniki bez pokrywy powinny mieć maksymalnie 1,5 m wysokości, a po jej osiągnięciu okrywa się kompostownik ogrodowy torfem albo ziemią ogrodową.

Po upływie kilku tygodni objętość kompostu zmniejszy się do jednej trzeciej, należy go wówczas przełożyć za pomocą łopaty lub szpadla. W ten sposób wewnętrzne warstwy wydobędą się na zewnątrz, a zewnętrzne zostaną przełożone do środka. Poprawi to stopień napowietrzenia kompostu, zapewni jego równomierne wymieszanie i przyspieszy proces kompostowania.

Kompost nadaje się do użycia po upływie ok. trzech kwartałów. Gotowy kompost ma pulchną, grudkowatą strukturę i pachnie leśną ściółką. Idealnym sposobem na uzyskanie sypkiego kompostu jest przesianie go przez sito ogrodnicze. Resztki, które się nie rozpadły, składuj na nowym kompostowniku.

Co można kompostować, a co nie?

Jaki jest czas kompostowania? Czy można go przyspieszyć?

Czas powstawania gotowego do użytku kompostu zależy od wielu czynników, lecz w każdej sytuacji można ten proces usprawnić i przyspieszyć. Ogólnie czas kompostowania trwa od 12 do 18 miesięcy, a przy niekorzystnych warunkach czy trudno ulegających rozkładowi składnikach może wydłużyć się do 20 i więcej.

Jeśli dominują składniki o małej zawartości azotu, czyli liście, słoma, kora, trociny czy wióry drzewne, wówczas należy uzupełnić ten składnik, np. bobowatymi, obierkami warzyw czy obornikiem, albo sięgnąć po nawóz mineralny. Można też zastosować:

1. Startery kompostowe są to szczepionki i aktywatory kompostowe dodawane do pryzmy kompostowej. Zawierają one specjalne szczepy bakterii tlenowych, przyspieszających rozkład materii organicznej. Taki aktywator azotowy do kompostu będzie szczególnie przydatny, jeżeli kompostujemy materiał organiczny ubogi w azot, jak np. zrębki, trociny, korę, słomęczy suche liście opadłe z drzew.
2. Preparaty ziołowe, czyli biodynamiczne preparaty z ziół. Najlepsze efekty osiąga się, wykorzystując ziele mniszka lekarskiego, krwawnika pospolitego i rumianku. Z wymienionych roślin przygotowujemy wywary, napary lub wyciągi.
3. Dojrzały kompost jako aktywator. Kolejnym rozwiązaniem jest nasączenie świeżo założonej pryzmy kompostowej wodnym roztworem dojrzałego kompostu z dodatkiem nawozu azotowego. Aby go przygotować należy pobraną porcję dojrzałego kompostu wymieszać z wodą w stosunku 1:7 i odstawić na 12 godzin, co jakiś czas mieszając roztwór. Tuz przed dodaniem roztworu do pryzmy, dodajemy do niego dawkę nawozu np. siarczanu amonu.
4. Grzybnia do kompostowania w swoim składzie zawiera ona grzyba Peniophora gigantea, który szybko rozkłada szczątki roślinne, powodując ich butwienie. Okazuje się szczególnie pomocna, jeśli do kompostownika wrzucane są ścięte gałęzie i zdrewniałe pędy ogrodowych drzewek i krzewów. Grzybnia ta jest tak skuteczna, że poleca się ją do usuwania pni pozostałych po ściętych drzewach. Potrafi taki pieniek rozłożyć w ciągu 6 miesięcy do takiego stopnia, że za pomocą łopaty lub grabi bez trudu można go rozkruszyć.
5. Dżdżownice kompostowe zwykle w naturalny sposób znajdują drogę do założonego bezpośrednio na ziemi kompostownika. Zwabić można je dodając do pryzmy słodkie składniki, np. owoce. Do zamkniętych, plastikowych kompostowników możemy dodać dżdżownice zebrane w ogrodzie. Efekt pracy tych niewielkich zwierzątek polega na drążeniu tuneli wewnątrz pryzmy kompostowej, dzięki czemu zwiększa się jej utlenienie. Otrzymany
   w wyniku działalności dżdżownic produkt to najlepiej rozłożona forma kompostu. Najbardziej wydajne są dżdżownice kalifornijskie. Można kupić je na specjalistycznych fermach lub w sklepach wędkarskich. Ich długość życia wynosi nawet 16 lat! Jednak są wrażliwe na niskie temperatury, dlatego na zimę pryzmę kompostową należy dokładnie zabezpieczyć przed zimnem, za pomocą słomianych mat.
6. Termokompostowniki są to plastikowe pojemniki, z otworami w ściankach. Wewnątrz takiego kompostownika panuje podwyższona temperatura. Plastikowe ścianki, ogrzewane przez promienie słoneczne oddają ciepło do wewnątrz, co przyśpiesza procesy rozkładu. Otwory w ściankach pojemnika zapewniają wentylację, ograniczając procesy gnilne. Zamknięta forma kompostownika sprawia, że masa organiczna zachowuje stałą wilgotność.  W termokompostowniku proces kompostowania przebiega nawet o 70% szybciej niż w kompostowniku tradycyjnym, a w czasie wysokich temperatur gotowy kompost możemy otrzymać już w 6-8 tygodni.